“Muốn đi nhanh hãy đi một mình, muốn đi xa hãy đi cùng nhau.” Đây gần như là “kim chỉ nam” của rất nhiều nhà sáng lập khi bắt đầu hành trình khởi nghiệp. Một doanh nghiệp muốn phát triển bền vững không thể thiếu những cộng sự đồng hành đủ năng lực, cùng chí hướng và có chung tầm nhìn.
Tuy nhiên thực tế cho thấy:
Không ít doanh nghiệp thất bại không phải vì thiếu khách hàng hay thiếu vốn, mà vì mâu thuẫn nội bộ giữa các cổ đông sáng lập.
Những bất đồng về:
Tài chính; Quyền điều hành; Chiến lược phát triển; Minh bạch lợi ích; Hoặc phân chia quyền lực;
… chính là nguyên nhân khiến nhiều cổ đông muốn “rút lui” khỏi doanh nghiệp sau một thời gian đồng hành.
Vậy câu hỏi đặt ra là:
Cổ đông công ty cổ phần có được quyền rút vốn đã góp vào doanh nghiệp hay không?
Cổ đông công ty cổ phần có được rút vốn không?
Câu trả lời là:
KHÔNG được tự ý rút vốn đã góp bằng cổ phần phổ thông ra khỏi công ty dưới mọi hình thức.
Theo quy định của Luật Doanh nghiệp:
Cổ đông chỉ có thể rút vốn bằng cách: Yêu cầu công ty mua lại cổ phần; Hoặc chuyển nhượng cổ phần cho người khác.
Ngoài hai hình thức trên:
Mọi hành vi tự ý rút vốn đều bị xem là vi phạm pháp luật.
Nếu cổ đông cố tình rút vốn trái quy định:
Cổ đông đó; Và những người có liên quan;
… sẽ phải liên đới chịu trách nhiệm đối với:
Các khoản nợ; Nghĩa vụ tài sản; Thiệt hại phát sinh của công ty;
… trong phạm vi giá trị phần vốn đã rút.
Khi nào cổ đông được yêu cầu công ty mua lại cổ phần?
Không phải lúc nào cổ đông cũng có quyền yêu cầu công ty mua lại cổ phần của mình.
Theo Luật Doanh nghiệp, cổ đông chỉ được yêu cầu công ty mua lại cổ phần khi đáp ứng đồng thời hai điều kiện:
- Không đồng ý với nghị quyết của Đại hội đồng cổ đông
Cụ thể:
Phản đối việc tổ chức lại công ty; Phản đối việc thay đổi quyền và nghĩa vụ của cổ đông; Hoặc các nội dung ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của mình. 2. Có văn bản yêu cầu mua lại cổ phần đúng thời hạn
Yêu cầu phải:
Được lập bằng văn bản; Gửi đến công ty trong vòng 10 ngày kể từ ngày nghị quyết được thông qua.
Nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện:
Công ty phải mua lại cổ phần theo: Giá thị trường; Hoặc giá xác định theo Điều lệ công ty.
Thời hạn thực hiện mua lại:
Trong vòng 90 ngày kể từ ngày nhận được yêu cầu. Tình huống thực tế: Anh A muốn rút vốn khỏi công ty
Quay trở lại tình huống thực tế, chúng ta cùng phân tích các phương án mà anh A có thể thực hiện khi muốn rút vốn khỏi công ty cổ phần.
Phương án 1: Công ty mua lại cổ phần của anh A
Nếu:
Anh A phản đối nghị quyết của Đại hội đồng cổ đông; Và thực hiện đúng thủ tục theo luật;
… thì công ty buộc phải mua lại cổ phần của A.
Đây là phương án “êm đẹp” nhất nếu:
Công ty đủ năng lực tài chính; Các cổ đông đạt được sự đồng thuận.
Tuy nhiên trên thực tế:
Không phải doanh nghiệp nào cũng có đủ tiền để mua lại cổ phần của cổ đông muốn rút vốn. Phương án 2: Chuyển nhượng cổ phần cho người khác
Nếu không đủ điều kiện yêu cầu công ty mua lại cổ phần, anh A chỉ còn cách:
Chuyển nhượng cổ phần cho người khác.
Khi thực hiện chuyển nhượng:
Hai bên phải ký hợp đồng chuyển nhượng; Có đầy đủ chữ ký của bên chuyển nhượng và bên nhận chuyển nhượng.
Tuy nhiên:
Anh A là cổ đông sáng lập; Công ty mới hoạt động hơn 1 năm;
… nên việc chuyển nhượng cổ phần vẫn bị hạn chế theo quy định pháp luật.
Hạn chế thứ nhất:
Trong 3 năm đầu:
Cổ đông sáng lập chỉ được tự do chuyển nhượng cổ phần cho cổ đông sáng lập khác.
Nếu muốn chuyển nhượng cho người ngoài:
Phải được Đại hội đồng cổ đông chấp thuận. Hạn chế thứ hai:
Cổ phần ưu đãi biểu quyết không được chuyển nhượng.
Theo quy định:
Cổ phần ưu đãi biểu quyết của cổ đông sáng lập chỉ có hiệu lực trong 3 năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.
Sau 3 năm:
Cổ phần ưu đãi biểu quyết sẽ tự động chuyển thành cổ phần phổ thông; Và được phép chuyển nhượng như bình thường. Anh A có thể làm gì?
Trong trường hợp này, anh A có thể:
Trường hợp 1:
Chuyển nhượng:
30% cổ phần phổ thông cho cổ đông sáng lập khác.
Hoặc:
Trường hợp 2:
Chuyển nhượng cho người ngoài công ty nếu:
Được Đại hội đồng cổ đông chấp thuận.
Riêng:
5% cổ phần ưu đãi biểu quyết;
… anh A vẫn phải tiếp tục nắm giữ cho đến khi công ty hoạt động đủ 3 năm.
Sau thời điểm này:
Số cổ phần ưu đãi sẽ chuyển thành cổ phần phổ thông; Và anh A có quyền chuyển nhượng cho bất kỳ ai. Phương án 3: Không ai đồng ý mua lại cổ phần
Đây là tình huống rất phổ biến trong thực tế.
Nếu:
Các cổ đông còn lại không mua lại cổ phần; Không đồng ý cho người ngoài tham gia; Không chuyển đổi loại hình doanh nghiệp;
… thì anh A buộc phải tiếp tục đồng hành cùng công ty cho đến khi hết thời hạn hạn chế chuyển nhượng.
Điều này cho thấy:
Việc trở thành cổ đông sáng lập không chỉ là quyền lợi, mà còn là sự ràng buộc pháp lý rất lớn trong giai đoạn đầu của doanh nghiệp.
Công ty lỗ thì cổ đông chịu trách nhiệm thế nào?
Một vấn đề khác cũng thường phát sinh khi cổ đông muốn rút vốn là:
Công ty đang lỗ thì phần lỗ sẽ phân chia ra sao?
Theo Luật Doanh nghiệp:
Cổ đông chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi phần vốn đã góp vào công ty.
Điều này có nghĩa:
Nếu công ty phát sinh khoản nợ lớn; Cổ đông không phải dùng tài sản cá nhân để trả nợ thay công ty ngoài phạm vi vốn góp. Tỷ lệ phân bổ lỗ giữa các cổ đông được tính thế nào?
Luật Doanh nghiệp không quy định cụ thể việc phân bổ lỗ giữa các cổ đông.
Trong trường hợp này, quy định của Bộ luật Dân sự về sở hữu chung theo phần sẽ được áp dụng.
Theo đó:
Mỗi cổ đông có quyền và nghĩa vụ tương ứng với tỷ lệ sở hữu của mình.
Ví dụ:
Anh A sở hữu 35% cổ phần công ty; Công ty lỗ 500 triệu đồng;
=> Anh A sẽ phải chịu phần lỗ tương ứng với 35% giá trị đó.
Nói cách khác:
Hưởng lợi nhuận theo tỷ lệ sở hữu thì cũng phải chia sẻ rủi ro theo đúng tỷ lệ đó.
Góc nhìn quản trị: Đừng để “anh em” thành “đối thủ”
Rất nhiều doanh nghiệp tan vỡ không phải vì thiếu năng lực, mà vì:
Thiếu minh bạch; Thiếu quy định rõ ràng; Và quá cảm tính trong giai đoạn đầu thành lập.
Không ít người:
Tin nhau vì tình cảm; Không lập thỏa thuận rõ ràng; Không quy định quyền – nghĩa vụ cụ thể;
… đến khi phát sinh mâu thuẫn thì mọi thứ trở nên rất phức tạp.
Doanh nghiệp cần làm gì để hạn chế tranh chấp?
- Thỏa thuận rõ ngay từ đầu
Các sáng lập viên cần:
Thống nhất cơ chế góp vốn; Phân chia quyền lực; Cơ chế ra quyết định; Điều kiện rút vốn; Quyền chuyển nhượng cổ phần. 2. Minh bạch tài chính
Đây là yếu tố sống còn trong quan hệ giữa các cộng sự.
Doanh nghiệp cần:
Công khai số liệu; Minh bạch dòng tiền; Rõ ràng quyền lợi và trách nhiệm. 3. Hiểu luật để tự bảo vệ mình
Nhiều tranh chấp xảy ra chỉ vì:
Không hiểu quy định pháp luật; Ký kết cảm tính; Hoặc chủ quan trong quản trị.
Khi cần thiết:
Doanh nghiệp nên tham khảo luật sư; Hoặc sử dụng dịch vụ tư vấn pháp lý chuyên nghiệp. Kết luận
Khởi nghiệp cùng cộng sự là hành trình đầy cơ hội nhưng cũng tiềm ẩn rất nhiều rủi ro nếu thiếu sự rõ ràng ngay từ đầu.
Trong công ty cổ phần:
Cổ đông không được tự ý rút vốn khỏi doanh nghiệp.
Muốn rút vốn:
Phải thông qua việc công ty mua lại cổ phần; Hoặc chuyển nhượng theo đúng quy định pháp luật.
Vì vậy:
Trước khi cùng nhau “đi xa”, các sáng lập viên hãy dành thời gian thống nhất thật rõ về quyền lợi, nghĩa vụ và cơ chế xử lý tranh chấp. Bởi giữ được sự đồng thuận trong nội bộ luôn khó hơn rất nhiều so với việc thành lập một doanh nghiệp.
