Rất nhiều người khi bắt đầu kinh doanh thường nghĩ rằng: chỉ cần có sản phẩm tốt, bán được hàng và doanh thu tăng trưởng thì doanh nghiệp sẽ phát triển bền vững. Nhưng thực tế cho thấy, không ít doanh nghiệp càng làm càng lớn thì áp lực tài chính càng nặng, dòng tiền ngày càng thiếu, công nợ ngày càng nhiều và cuối cùng rơi vào tình trạng “có doanh thu nhưng không có tiền”.
Đó cũng là lý do vì sao việc hoạch định mô hình tài chính lại quan trọng đối với mọi doanh nghiệp, dù là doanh nghiệp mới thành lập hay đã hoạt động nhiều năm.
Là nhà đầu tư hay chủ doanh nghiệp, chúng ta có thể nhìn ra cơ hội kinh doanh, nhìn thấy thị trường, nhìn thấy khả năng tăng trưởng. Nhưng để biến cơ hội đó thành tiền thật, lợi nhuận thật và dòng tiền thật thì doanh nghiệp bắt buộc phải có một mô hình tài chính phù hợp.
Nói cách khác, ý tưởng kinh doanh chỉ giúp doanh nghiệp bắt đầu, còn mô hình tài chính mới quyết định doanh nghiệp đi được bao xa.
Nhiều doanh nghiệp thất bại không phải vì không bán được hàng, mà vì:
Cấu trúc vốn không phù hợp
Dùng đòn bẩy tài chính quá mức
Chi phí vận hành mất kiểm soát
Công nợ phình to
Hàng tồn kho quá lớn
Doanh thu tăng nhưng lợi nhuận không tăng tương ứng
Nhìn bên ngoài thì doanh nghiệp vẫn đang phát triển, nhưng bên trong hệ thống tài chính đã bắt đầu mất cân bằng.
Vì vậy, việc hoạch định mô hình tài chính thực chất là đi tìm lời giải cho các câu hỏi:
Công ty cần bao nhiêu vốn để vận hành?
Tài sản nên phân bổ như thế nào?
Nợ vay bao nhiêu là an toàn?
Doanh thu bao nhiêu thì đủ bù chi phí?
Chi phí nào đang chiếm tỷ trọng quá lớn?
Tăng doanh thu có thực sự tạo ra lợi nhuận hay không?
Nếu không trả lời được những câu hỏi đó, doanh nghiệp rất dễ rơi vào tình trạng phát triển theo cảm tính.
PHẦN 1: THIẾT LẬP CƠ CẤU BẢNG CÂN ĐỐI KẾ TOÁN
Khi nhắc đến tài chính doanh nghiệp, nhiều người thường cảm thấy “sợ” bảng cân đối kế toán vì có quá nhiều số liệu và thuật ngữ chuyên môn. Tuy nhiên, dưới góc độ quản trị, chủ doanh nghiệp không nhất thiết phải hiểu sâu như một kế toán trưởng hay kiểm toán viên.
Điều quan trọng là phải đọc được “bức tranh tổng thể” của doanh nghiệp.
Một bảng cân đối kế toán cơ bản luôn được chia làm hai phần lớn:
Tài sản
Nguồn vốn
Trong phần tài sản sẽ gồm:
Tài sản ngắn hạn
Tài sản dài hạn
Còn phần nguồn vốn gồm:
Vốn chủ sở hữu
Nợ phải trả
Thực tế, khi đọc BCĐKT, doanh nghiệp chỉ cần tập trung trước vào một vài chỉ tiêu quan trọng:
Tổng tài sản
Tổng nợ phải trả
Các khoản phải thu
Hàng tồn kho
Chỉ với những thông số đó, chúng ta đã có thể hình dung tương đối rõ tình trạng tài chính của doanh nghiệp.
Ví dụ:
Một công ty có:
Tổng tài sản 100 tỷ
Nợ phải trả 90 tỷ
Công nợ phải thu 20 tỷ
Hàng tồn kho 70 tỷ
Nhìn vào cơ cấu này, câu hỏi đặt ra không phải là doanh nghiệp lớn hay nhỏ, mà là:
Vì sao tồn kho lại cao như vậy?
Hàng tồn kho có nằm trong chiến lược dự trữ hay không?
Doanh nghiệp có đang phụ thuộc quá nhiều vào vốn vay?
Tiền thực tế đang nằm ở đâu?
Khả năng xoay vòng dòng tiền có đang gặp vấn đề?
Đó chính là lý do việc hoạch định mô hình tài chính không đơn giản là “ghi nhận số liệu”, mà là thiết lập một cơ cấu tài chính hợp lý ngay từ đầu.
Ví dụ:
Tài sản ngắn hạn nên chiếm bao nhiêu %
Nợ vay ngân hàng ở mức nào là an toàn
Công nợ phải thu tối đa bao nhiêu thì hợp lý
Tỷ lệ vốn chủ sở hữu bao nhiêu để doanh nghiệp đủ sức chống chịu rủi ro
Khi doanh nghiệp xây dựng được “tỷ lệ chuẩn” cho từng cấu phần tài chính, việc vận hành sẽ ổn định và an toàn hơn rất nhiều.
Bởi suy cho cùng, tài chính doanh nghiệp không phải là bài toán kiếm được bao nhiêu tiền, mà là bài toán sử dụng đồng tiền như thế nào để doanh nghiệp phát triển bền vững.
Tuy nhiên, bảng cân đối kế toán mới chỉ cho chúng ta biết:
Quy mô doanh nghiệp
Cấu trúc tài sản
Cấu trúc nguồn vốn
Mức độ sử dụng đòn bẩy tài chính
Chứ chưa phản ánh được doanh nghiệp đang kinh doanh hiệu quả hay không.
Muốn nhìn sâu hơn về hiệu quả hoạt động, chúng ta phải chuyển sang phần tiếp theo là Bảng kết quả hoạt động kinh doanh.
PHẦN 2: THIẾT LẬP BẢNG KẾT QUẢ KINH DOANH
Nếu BCĐKT phản ánh “doanh nghiệp đang có gì”, thì bảng KQKD sẽ cho biết:
“Doanh nghiệp đang làm ăn hiệu quả đến đâu”.
Kết cấu cơ bản của bảng KQKD gồm 3 phần:
Doanh thu
Chi phí
Lợi nhuận
Nghe thì đơn giản, nhưng trên thực tế, đây lại là phần mà nhiều doanh nghiệp quản trị chưa tốt.
Rất nhiều doanh nghiệp hiện nay vẫn đang điều hành theo kiểu:
Chỉ cần cuối năm có lợi nhuận là được
Chỉ quan tâm doanh thu tăng trưởng
Chỉ tập trung bán hàng
Trong khi đó, phần quan trọng nhất của quản trị tài chính lại nằm ở cấu trúc chi phí.
Một doanh nghiệp có doanh thu 100 tỷ chưa chắc khỏe hơn doanh nghiệp doanh thu 30 tỷ. Điều quan trọng là:
Tỷ lệ chi phí trên doanh thu bao nhiêu?
Biên lợi nhuận còn lại thế nào?
Dòng tiền giữ lại được bao nhiêu?
Đó là lý do vì sao việc phân loại chi phí rõ ràng cực kỳ quan trọng.
Thực tế hiện nay, không ít doanh nghiệp đang:
Gộp lẫn chi phí bán hàng và chi phí quản lý
Đưa sai chi phí vào giá vốn
Hạch toán chưa đúng bản chất chi phí
Nếu chỉ phục vụ mục tiêu báo cáo thuế thì có thể không ảnh hưởng quá nhiều. Nhưng nếu đứng ở góc độ quản trị doanh nghiệp, việc đó sẽ khiến nhà quản trị không nhìn ra vấn đề thực sự nằm ở đâu.
Ví dụ:
Doanh thu tăng 10% nhưng chi phí tăng 15%.
Khi đó cần đặt câu hỏi:
“Tăng doanh thu để làm gì nếu lợi nhuận không tăng?”
Nhiều doanh nghiệp hiện nay càng bán càng áp lực:
Doanh số tăng
Công nợ tăng
Áp lực vốn lưu động tăng
Dòng tiền thiếu
Nhưng lợi nhuận thực tế lại không đáng bao nhiêu
Đó không còn là tăng trưởng hiệu quả, mà là tăng trưởng thiếu kiểm soát.
QUẢN TRỊ CHI PHÍ KHÔNG PHẢI LÀ “TIẾT KIỆM TỪNG ĐỒNG”
Nhiều người hiểu sai rằng quản trị chi phí là cắt giảm tối đa mọi khoản chi.
Thực tế, quản trị chi phí hiệu quả là quản trị cơ cấu chi phí và hiệu suất sử dụng chi phí.
Một doanh nghiệp tốt không phải doanh nghiệp chi ít nhất, mà là doanh nghiệp sử dụng chi phí hiệu quả nhất.
Ví dụ:
Doanh nghiệp có thể giao khoán chi phí vận hành văn phòng cho phòng HCNS ở mức 12 triệu/tháng:
Tiết kiệm được thì thưởng
Vượt ngân sách thì phải giải trình
Cách quản trị này giúp doanh nghiệp:
Chủ động kiểm soát chi phí
Nâng cao trách nhiệm bộ phận vận hành
Tạo tư duy tiết kiệm nhưng vẫn đảm bảo hiệu quả công việc
Tuy nhiên, muốn làm được điều đó thì doanh nghiệp phải xây dựng trước:
Định mức chi phí
Tỷ trọng chi phí chuẩn
Hệ thống theo dõi minh bạch
Nếu không có mô hình tài chính rõ ràng, mọi hoạt động quản trị chi phí đều sẽ mang tính cảm tính.
KẾT LUẬN
Hoạch định mô hình tài chính công ty thực chất là hoạch định:
Kết cấu tài sản
Kết cấu nguồn vốn
Kết cấu chi phí
Công thức tạo ra lợi nhuận
Đây là một trong những nền tảng quan trọng nhất trong quản trị doanh nghiệp.
Một doanh nghiệp muốn phát triển bền vững không thể chỉ dựa vào tăng doanh thu. Điều quan trọng hơn là phải:
Kiểm soát được dòng tiền
Quản trị được chi phí
Tối ưu được cấu trúc vốn
Và duy trì được hiệu quả tài chính trong dài hạn
Lời khuyên dành cho CEO và chủ doanh nghiệp là:
Hãy xây dựng hệ thống tài chính minh bạch, phản ánh đúng tình trạng công ty mỗi ngày. Đừng để doanh nghiệp càng lớn thì áp lực tài chính càng nặng, doanh thu càng tăng thì tiền mặt càng ít.
Bởi cuối cùng, mục tiêu của kinh doanh không chỉ là bán được hàng, mà là tạo ra lợi nhuận thực và dòng tiền thực cho doanh nghiệp.
