Khi nói về ESOP, các vấn đề kỹ thuật như pháp lý hay định giá tuy có thật, nhưng theo tôi, đó không phải là rào cản lớn nhất. Bởi những thứ đó đều có thể giải quyết được bằng cách thuê chuyên gia tư vấn.
Rào cản lớn nhất, sâu thẳm nhất nằm ở chính tâm lý và tư duy của người làm chủ. Tôi gọi đó là những “bóng ma” trong phòng họp:
Tóm lại, rào cản lớn nhất không nằm ở kỹ thuật, mà nằm ở trái tim và khối óc của người lãnh đạo. Đó là cuộc đấu tranh nội tâm giữa tư duy “sở hữu” và tư duy “lãnh đạo”, giữa việc giữ khư khư thành quả quá khứ và việc kiến tạo một di sản lớn hơn cho tương lai.
Bước đi đầu tiên: Hành động nhỏ tạo ra chuyển biến lớn
Nếu bạn đã bắt đầu quan tâm ESOP, lời khuyên là không nên ngay lập tức gọi luật sư hay lao vào xây dựng một kế hoạch phức tạp. Điều đó có thể gây choáng ngợp và làm tắt đi ngọn lửa vừa được nhen nhóm.
Hành động cụ thể, nhỏ nhất, và quan trọng nhất mà bạn nên làm là:
Hãy mời người cộng sự mà bạn tin tưởng nhất đi uống một ly cà phê.
Không phải trong phòng họp. Không có máy tính. Không có agenda. Chỉ là một cuộc trò chuyện chân thành.
Trong buổi cà phê đó, hãy bắt đầu bằng cách chia sẻ, không phải bằng cách hỏi. Hãy nói về:
- Tầm nhìn của bạn: “Anh/chị có bao giờ nghĩ 10 năm nữa công ty mình sẽ như thế nào không? Anh/chị có muốn cùng tôi xây dựng nó thành một công ty…?”
- Nỗi trăn trở của bạn: “Dạo này tôi cứ suy nghĩ mãi về việc làm sao để giữ được những người giỏi như anh/chị. Tôi biết lương thưởng không phải là tất cả…”
- Ý tưởng sơ khai của bạn: “Tôi đang có một ý tưởng, có thể hơi điên rồ, là làm sao để biến những người cốt cán nhất thành người chủ thực sự của công ty này. Để chúng ta không chỉ là sếp-lính, mà là những người đồng đội thực sự. Anh/chị nghĩ sao về điều đó?”
Tại sao bước đi này lại quan trọng?
Bước đi nhỏ bé này không tốn một đồng chi phí nhưng nó giải quyết được rào cản lớn nhất: sự cô độc và nỗi sợ của người làm chủ. Từ cuộc trò chuyện đó, bạn sẽ có thêm dũng khí và một người đồng hành để cùng nhau tìm đọc sách, cùng nhau gặp luật sư, và cùng nhau bắt đầu những bước đi tiếp theo.
