Chữ tròn: TẠI SAO VAY CÀNG NHIỀU, ROE CÀNG TĂNG?

Chữ vàng: Đòn bẩy tài chính là công cụ khuếch đại ROE nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro cho chủ sở hữu. Sự thành công hay thất bại của doanh nghiệp phụ thuộc vào chiến lược lựa chọn cơ cấu tài chính.

Trong kinh doanh, “nợ” luôn là một chủ đề gây nhiều tranh cãi.

Có người cho rằng:

“Làm doanh nghiệp mà vay quá nhiều thì rất nguy hiểm.”

Nhưng cũng có người nói:

“Muốn tăng trưởng lớn thì bắt buộc phải dùng đòn bẩy tài chính.”

Vậy đâu mới là câu trả lời đúng?

Thực tế, không phải doanh nghiệp nào vay nhiều cũng tốt, nhưng cũng không phải cứ không vay là an toàn và hiệu quả. Điều quan trọng nằm ở chỗ:

Doanh nghiệp có sử dụng nợ đúng thời điểm, đúng quy mô và đúng năng lực quản trị hay không.

Bởi trong tài chính doanh nghiệp, đòn bẩy tài chính vừa có thể trở thành “liều thuốc kích thích” giúp ROE tăng trưởng mạnh, vừa có thể là nguyên nhân khiến doanh nghiệp lao dốc rất nhanh khi thị trường biến động.

ĐÒN BẨY TÀI CHÍNH LÀ GÌ?

Đòn bẩy tài chính là việc doanh nghiệp sử dụng kết hợp:

• Nợ phải trả
  và
• Vốn chủ sở hữu

để tài trợ cho hoạt động kinh doanh.

Doanh nghiệp có tỷ trọng nợ càng cao so với vốn chủ sở hữu thì đòn bẩy tài chính càng lớn.

Mục tiêu của việc sử dụng đòn bẩy tài chính là:

• Gia tăng tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE)
• Tối đa hóa lợi ích cho cổ đông
• Khuếch đại khả năng sinh lời của doanh nghiệp

Tuy nhiên, đòn bẩy tài chính cũng đồng thời làm gia tăng:

• Áp lực trả lãi vay
• Rủi ro thanh khoản
• Nguy cơ mất khả năng thanh toán

Đó là lý do tại sao đòn bẩy tài chính luôn được ví như “con dao hai lưỡi”.

TẠI SAO VAY CÀNG NHIỀU, ROE CÀNG TĂNG?

Muốn hiểu điều này, trước tiên cần hiểu ROE là gì.

ROE là gì?

ROE (Return on Equity) là tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu.

Công thức:

ROE=Lợi nhuận sau thuế/Vốn chủ sở hữu

Chỉ tiêu này cho biết:

Chủ sở hữu bỏ ra 1 đồng vốn thì doanh nghiệp tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận.

ROE càng cao:

• Hiệu quả sử dụng vốn càng tốt
• Giá trị doanh nghiệp càng hấp dẫn nhà đầu tư

BẢN CHẤT CỦA ĐÒN BẨY TÀI CHÍNH

Khi doanh nghiệp vay thêm vốn:

• Quy mô tài sản tăng
• Khả năng tạo lợi nhuận tăng
• Nhưng vốn chủ sở hữu không tăng tương ứng

Nếu doanh nghiệp kinh doanh hiệu quả, lợi nhuận tạo ra từ phần vốn vay lớn hơn chi phí lãi vay, thì phần chênh lệch đó sẽ thuộc về cổ đông.

Đây chính là lý do ROE được khuếch đại.

Mối quan hệ này được thể hiện qua công thức:

ROE=ROAe+DE(ROAe−r)ROE

Trong đó:

• ROAe: Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản
• r: Lãi suất vay
• D/E: Hệ số nợ trên vốn chủ sở hữu

KHI NÀO ĐÒN BẨY TÀI CHÍNH PHÁT HUY HIỆU QUẢ?

Đòn bẩy tài chính chỉ thực sự hiệu quả khi:

ROAe>r

Tức là:

Tài sản tạo ra lợi nhuận cao hơn chi phí lãi vay.

Khi đó:

• ROAe−r>0
• Doanh nghiệp vay càng nhiều
• ROE càng được khuếch đại

Ví dụ:

• Tài sản sinh lời 18%
• Lãi vay chỉ 10%

Phần chênh lệch 8% sẽ giúp cổ đông gia tăng lợi nhuận trên vốn góp.

Đây là lý do nhiều doanh nghiệp lớn sử dụng nợ để:

• Mở rộng quy mô
• Đầu tư nhà máy
• Tăng trưởng doanh thu
• Tối ưu hóa lợi nhuận cho cổ đông

NHƯNG ĐÒN BẨY TÀI CHÍNH CŨNG CÓ THỂ “PHẢN CHỦ”

Điều nguy hiểm là:

Đòn bẩy tài chính không chỉ khuếch đại lợi nhuận, mà còn khuếch đại cả thua lỗ.

Nếu doanh nghiệp hoạt động kém hiệu quả:

ROAe<r

thì:

• ROAe−r<0
• Nợ vay không còn giúp tăng ROE
• Mà ngược lại làm ROE sụt giảm rất mạnh

Lúc này:

• Lợi nhuận tạo ra không đủ trả lãi vay
• Dòng tiền bị áp lực
• Khả năng thanh toán suy giảm
• Nguy cơ phá sản gia tăng

Đó là lý do nhiều doanh nghiệp:

• Doanh thu rất lớn
• Tài sản rất nhiều
• Nhưng vẫn sụp đổ vì gánh nặng nợ vay.

TẠI SAO NỢ VAY ĐƯỢC GỌI LÀ “LÁ CHẮN THUẾ”?

Một ưu điểm rất lớn của vốn vay là:

Chi phí lãi vay được tính vào chi phí được trừ khi xác định thuế TNDN.

Điều này giúp doanh nghiệp:

• Giảm thu nhập chịu thuế
• Giảm số thuế phải nộp
• Tối ưu hóa lợi nhuận sau thuế

Đây được gọi là “lá chắn thuế” của nợ vay.

Chính vì vậy:

• Chi phí vốn vay thường thấp hơn chi phí vốn chủ sở hữu
• Và nhiều doanh nghiệp ưu tiên sử dụng nợ để mở rộng hoạt động

Tuy nhiên:

Lá chắn thuế không đồng nghĩa với việc vay càng nhiều càng tốt.

VAY NHIỀU CHƯA CHẮC ĐÃ TĂNG GIÁ TRỊ DOANH NGHIỆP

Rất nhiều người nhầm tưởng:

ROE càng cao thì doanh nghiệp càng tốt.

Nhưng thực tế:

• Một phần ROE cao có thể đến từ việc sử dụng đòn bẩy quá lớn
• Khi nợ tăng quá mức, rủi ro tài chính cũng tăng mạnh

Đến một ngưỡng nào đó:

• Chi phí rủi ro vượt quá lợi ích của nợ vay
• Giá trị doanh nghiệp bắt đầu giảm xuống

Nhà quản trị giỏi không phải là người vay nhiều nhất, mà là người:

• Xác định được mức nợ tối ưu
• Tối đa hóa lợi nhuận
• Đồng thời kiểm soát được rủi ro tài chính

ĐÒN BẨY TÀI CHÍNH VÀ CHU KỲ KINH TẾ

Trong giai đoạn kinh tế tăng trưởng:

• Doanh thu tăng
• Dòng tiền tốt
• ROE được khuếch đại mạnh

Nhưng khi kinh tế suy thoái:

• Sức mua giảm
• Doanh thu giảm
• EBIT giảm nhanh

Trong khi:

• Lãi vay vẫn phải trả
• Chi phí tài chính không biến mất

Khi đó:

• ROE lao dốc
• Áp lực thanh khoản tăng mạnh
• Doanh nghiệp dễ mất khả năng chi trả

Đó là lý do doanh nghiệp có đòn bẩy tài chính quá lớn thường dễ tổn thương trong khủng hoảng.

WARREN BUFFETT NHÌN ROE NHƯ THẾ NÀO?

Một trong những tiêu chí nổi tiếng của Warren Buffett khi lựa chọn doanh nghiệp là:

• ROE từ 15% trở lên
• Duy trì liên tục nhiều năm
• Có xu hướng tăng trưởng bền vững

Tuy nhiên, Buffett không chỉ nhìn ROE đơn thuần.

Ông đặc biệt quan tâm:

• ROE có đến từ lợi thế cạnh tranh thật sự?
  hay
• Chỉ được “bơm lên” nhờ vay nợ quá nhiều?

Bởi ROE cao nhưng rủi ro tài chính lớn chưa chắc là một doanh nghiệp tốt.

KHI NÀO NÊN SỬ DỤNG ĐÒN BẨY TÀI CHÍNH?

Doanh nghiệp nên sử dụng nợ khi:

• Dòng tiền ổn định
• Tài sản tạo lợi nhuận tốt
• Khả năng quản trị tài chính mạnh
• Tỷ suất sinh lời trên tài sản lớn hơn lãi vay
• Thị trường còn dư địa tăng trưởng

Ngược lại, cần thận trọng khi:

• Doanh thu biến động mạnh
• Dòng tiền yếu
• Biên lợi nhuận thấp
• Khả năng thanh toán kém
• Nợ đã vượt mức trung bình ngành

LỜI KHUYÊN CHO NHÀ QUẢN TRỊ

Đòn bẩy tài chính không xấu.

Vấn đề nằm ở chỗ:

Doanh nghiệp có đủ khả năng kiểm soát nó hay không.

Hãy nhớ:

• Nợ vay có thể giúp doanh nghiệp tăng trưởng rất nhanh
• Nhưng cũng có thể trở thành áp lực bóp nghẹt dòng tiền

Do đó:

Chỉ nên vay khi tài sản tạo ra tỷ suất sinh lời lớn hơn chi phí lãi vay và hệ số nợ vẫn nằm trong ngưỡng an toàn của ngành.

KẾT LUẬN

Đòn bẩy tài chính thực sự là một “liều thuốc kích thích” đối với ROE.

Nó có thể:

• Khuếch đại lợi nhuận
• Gia tăng giá trị cổ đông
• Tăng tốc mở rộng doanh nghiệp

Nhưng đồng thời cũng:

• Khuếch đại rủi ro
• Gia tăng áp lực tài chính
• Đẩy doanh nghiệp đến gần nguy cơ phá sản nếu quản trị không tốt

Vì vậy, trong quản trị tài chính:

Điều quan trọng không phải là vay nhiều hay ít, mà là vay bao nhiêu để doanh nghiệp vẫn tăng trưởng nhưng không đánh mất sự an toàn tài chính.

Author: Thuý Quỳnh