Nhiều doanh nghiệp lao vào tái cấu trúc vận hành — siết quy trình, áp KPI, thay người, mua phần mềm — trong khi căn bệnh thật nằm ở một chỗ khác hẳn và sâu hơn nhiều: ngay phương án kinh doanh đã lỗ từ trên giấy, trước khi bộ máy kịp chạy.
Cái nguy hiểm là chủ doanh nghiệp thường không nhìn ra điều đó, bởi mở bảng tính ra vẫn thấy một con số “lãi” rất đẹp. Nhưng đó là lãi trong tưởng tượng — lãi có được chỉ vì khi tính, người ta quên cộng đủ chi phí. Quên là giá thầu quá thấp. Quên thuế, quên lãi vay ngân hàng, quên khấu hao máy móc, quên lương cả bộ máy gián tiếp, quên những khoản phát sinh ngoài dự toán, quên phần dự phòng cho rủi ro. Cộng đủ những thứ bị bỏ quên đó vào, con số “lãi 15%” trên giấy có khi biến thành lỗ ngoài đời. Cái cân bị hỏng thì số nào hiện lên cũng vô nghĩa; bài toán đầu vào đã sai thì máy tính xịn đến mấy, kết quả vẫn sai.
Và đây mới là chỗ chí mạng: khi gốc đã lỗ, mọi nỗ lực tối ưu vận hành giỏi lắm cũng chỉ giúp doanh nghiệp lỗ chậm hơn một chút, chứ không thể biến lỗ thành lãi. Giống như tăng tốc một chiếc xe đang chạy nhầm đường — càng đạp ga càng xa đích, càng tốn xăng. Đổ tiền tái cấu trúc lên một phương án kinh doanh vốn đã thua từ vạch xuất phát, là đổ tiền tốt theo tiền xấu.
Vì vậy, tôi phải dám đụng vào chỗ nhạy cảm nhất — chỗ mà chính chủ doanh nghiệp cũng ngại nhìn: bóc lại bài toán kinh doanh gốc, tính lại đủ mọi chi phí thật, để trả lời sòng phẳng câu hỏi mà nhiều ông chủ không muốn nghe: “Việc này thực sự có lãi không, hay đang lãi trên giấy?” Nói ra điều đó dễ mất lòng. Nhưng thà biết mình đang lỗ để sửa lại phương án từ gốc, còn hơn tin mình đang lãi rồi dồn thêm tiền, thêm người, thêm hệ thống vào một cỗ máy mà bản chất bài toán đã âm.
